جایی که ما امروز در ساختمان پارت ایستادهایم، بیرون از دروازههای تهران ناصری واقع در شـرق اراضی بهجت آباد، جنوب اراضی عباس آباد، غرب اراضی فیشـر آباد و جنوب غربی باغ صبا، در نقشههای قدیمی با نام اراضی مخبرالدوله نامیده میشود. علی قلیخـان فرزنـد رضا قلیخـان هدایت در شـیراز بـه دنیا آمد. پـس از طی تحصیـلات مقدماتـی در محضر پدر و تحصیـلات متوسـطه در دارالفنون، برای تحصیل به اروپا رفت. در سال ۱۲۶۷ هـ. ق. ناصرالدین شاه وی را مأمور کشیدن خـط تلگـراف بین تهران و سـلطانیه )زنجان( کرد. در سـال ۱۲۸۶ هــ. ق. لقب مخبرالدوله گرفت. در سال ۱۲۹۶ هـ. ق. وزیر پست و تلگراف شد. در ۱۲۹۸ هـ. ق. وزیر علوم و رئیس دارالفنون شـد. در سـال ۱۳۱۴ هـ. ق. در ابتدای سـلطنت مظفرالدین شاه به سمت وزیر داخله منصوب شد. وی در تهران درگذشت و در تکیهی رضاقلی خان امیرالشـعرا به خاک سـپرده شد. مسجد و تکیهی هدایت که در خیابان جمهوری قرار دارد توسط او تأسیس شد. کمی که نزدیکتر شـویم در نقشـهها و بعدتر عکسهای هوایی نشـانی از باغی آباد در این محدوده به چشـم میخورد، که به باغ خبیرالسلطنه شهرت داشت. بوسـتان ورشو، رسـتوران فرید، رسـتوران نایب شـاید آخرین تکههای باقی مانده از باغ خبیرالسلطنه باشند. میرزا علی خان خبیرالسلطنه که او هم اصلیتی شـیرازی داشـت و بعدتر نام خانوادگی ”خبیر“ را برای خود برگزید از نخسـتین تلگرافچیان ایران به شمار میآید و تا مقام معاون وزیر پست و تلگراف نیز پیش رفت. او از اواخر دوران ناصرالدین شـاه تا دورهی رضا شـاه در تشـکیلات تلگراف ایران مشغول به خدمت بود. کوچـه صارمـی تـا همین چندی پیش خبیر نام داشـت و از خیابـان ویلا به دو بخش شـرقی و غربی تقسیم میشـد و نام خود را از مالک قبلی اراضی منطقه وام گرفته بود. خانـوادهی خبیـر محسـنی تا پیـش از آن که در حـدود سـالهای ۱۳۶۰ هـ. ش. اموالشـان توسط بنیاد مسـتضعفان مصادره شود هنوز مالک بسیاری از املاک این منطقه نظیر ”رستوران فرید“ بودند.
سفارت استرالیا: خیابان ویلا از دیرباز محل استقرار بسیاری از سفارتخانهها و کنسولگریها در تهـران بـود. از جملهی این سـفارتها که در شـمارهی نوزده کوچهی اراک قرار داشـت سـفارت اسـترالیا بود که با وقوع انقلاب به فعالیت خود پایان داد و سـاختمان مصـادره شـد. اما با احراز اسـتیجاری بودن سـاختمان دوباره بـه مالکین خود بازگشـت. هنوز میلههای پرچم روی نما و بام این ساختمان به چشم میخورد.
دبیرستان برسابه: یکی دیگر از همسایههای ساختمان پارت دبیرستان برسابه است که در حال حاضر هنرستان دخترانهی حجاب در این ساختمان قرار دارد. برسابه هوسپیان-سنقچیان (Bersabé Hovsepian) متولد ١٢٨٥ در اصفهان بانویی کارآفریـن و مدرسهسـاز ایرانـی ارمنیتبار بـود. او دانشآموختهی رشـته علوم تربیتی از دانشـگاه ژنو و مؤسـس نخسـتین کودکسـتان در ایران در سـال ١٣١٠ خورشـیدی با امتیاز رسـمی از وزارت فرهنگ بود.کودکسـتان برسـابه جایی در ضلع جنوبی خیابان اکباتان نرسـیده به میدان بهارسـتان با ٤ کودک بین ٣ تا ٧ سـال کار خـود را شـروع کـرد. کمی بعـد از کودکسـتان، دبسـتان نیـز در کنار کودکسـتان آغـاز به کار کـرد. امروز از کودکستان برسابه تنها نام کوچهای باقی مانده است.
سوپرمارکت مروتی: یکی دیگر از همسایههای قدیمی پارت است. خانوادهی مروتی از خانوادههای قدیمی خیابان ویلا هستند که ابتدا ساکن کوچه نوید بودند و پس از آن به آپارتمانی در کوچه لاله نقل مکان کردند. آنها سالهاست که مغازههای نبش جنوبی خیابان اراک را اداره میکنند. در طی این سالها مشاغل مختلفی نظیر میوه فروشی، سوپر مارکت و کبابی را در این مغازهها داشتند. در سالهای فعالیت رستوران باواریا میوه فروشی مروتی بخشی از میوه و سبزیجات مورد استفاده در این رستوران را نیز فراهم میکرد.
خیاطی اسد: خیاطی اسد یکی از مزونهای زنانه بود که لباسهای شب میدوخت، همسایگی آن با آرایشگاه رافیک آنجا را بدل به پاتوقی برای مد زنانه در آن دوران کرد و بسیاری از خانمها برای خرید لباس و آرایش و آماده شدن برای میهمانیها به این ساختمان میآمدند. نقل است که شبهایی که مهمانیهای بزرگ و خاص برگزار میشد ترافیک زیادی از ماشینهایی که مربوط به کسانی بودند که در این ساختمان مشغول حاضر شدن برای میهمانی بودند ایجاد میشد. از این خیاطی تنها تابلویی سوخته با عنوان ”مزون شمد“ باقی مانده است.
ساختمان شماره ۱ کوچهی مهر: قدیمیترین اطلاعی که دربارهی این سـاختمان در دسـترس است مربوط به نقشهی سـال ١٣٤٧ سازمان جغرافیایی و کارتوگرافی ملی ایران است که در آن از این پلاک به عنوان دانشکدهی علوم معقول و منقول یاد میشود. دانشـکدهی علوم معقول و منقول ریشه ابتدایی دانشکدهی الهیات به حساب میآید. با تشـکیل دانشـکدهی الهیات، مدرسهی عالی ادبیات و زبانهای خارجی به ریاست علـی اصغـر حکمت در این مـکان دایر میگردد. علی اصغـر حکمت نقش بسیار پررنگی در مدرن سازی آموزش در ایران داشت. او اولین رئیس دانشگاه تهران و بعدتر وزیر معارف شد. پس از آن مدرسـهی عالی ادبیات و زبانهای خارجی، جای خود را به دانشـکدهی پیراپزشکی و بهداشت دانشگاه شهید بهشتی داد. امـروز ایـن پلاک با پلاک شـرقی آن ادغام و سـاختمان شـرکت صنایع دریایی ایران شده است.
